Harmonica - Dành cho những ai yêu thích

[K^2]

Xin chào các bạn!
Những bạn đã học PTNK trong mấy năm gần đây chắc hẳn đã quen với tiếng kèn harmonica - hay gọi thân mật là harp - và câu lạc bộ Harmonica PTNK - HarPTNK - rồi nhỉ .

Mọi người có thể ghé thăm blog CLB tại đây: http://360.yahoo.com/ptnkharpclub (tuy nhiên nó cũng hơi bụi bặm tí xíu )

Hôm nay mình sẽ giới thiệu về harmonica cho những bạn yêu thích, quan tâm đến. Thông tin được tổng hợp từ các nguồn: Internet, sách, và 1 chút kiến thức nhỏ hẹp của mình về loại nhạc cụ này .

Bài viết này mình đã "cải tiến" lại từ bài viết trước đây trên blog HarPTNK, hi vọng sẽ rõ ràng và dễ hiểu hơn .
=========================================

Đây là 1 bài viết mà mình lấy thông tin từ 1 quyển sách dạy Harmonica của Dave Oliver.

LỊCH SỬ KHẨU CẦM HARMONICA

• "Nhạc cụ bé nhỏ mà được số người hâm mộ quá lớn - nó được khai sinh vào thế kỷ 12 tại Đông Nam Á (Indo - China). Đây là một loại "kèn" du nhập sang châu Âu vào thế kỷ 17. Hình thức nó giống như quả bầu gắn một dãy ống sậy để người ta thổi vào. Ngày nay, nó đã thay đổi hình dạng, hóa thân kèn Harmonica vậy!"
  
  
• Người đầu tiên biến nó thành Harmonica như ngày nay là 1 cậu bé 16 tuổi (hơi ngạc nhiên tên là Friedrich Buschmann, ở Berlin - Đức. Cậu đã cầu chứng nhãn hiệu cho nhạc cụ mới mẻ của mình "Mundaoline" (kèn này gắn 1 loạt ống sậy, chỉ thổi ra và không hít vào).
• Đến năm 1926, 1 nhà chế tạo nhạc cụ người Bohemian (người gì lạ quá ) tên là Richter, làm thành kèn 10 lỗ, chạy sóng đôi từng cặp - một bên phát âm khi thổi, bên kia phát âm khi hít, được gọi là "Mindharmonica" (tiếng Đức là "khẩu cầm" - hay thổi kèn.)
• Năm 1857, một thợ làm đồng hồ người Đức tên là Mathias Hohner chế tạo ra cây khẩu cầm mang tên Hohner đến ngày nay.
• Năm 1920 ra đời khẩu cầm có nốt tăng bán cung, nhờ đó mà Harmonica mới được "lọt" vào dàn nhạc giao hưởng và còn để cải tiến nhạc jazz.
• Thập kỷ 1960, sức sống mạnh mẽ trong thế giới nhạc Pop bừng lên. Đứng đầu là hiện tượng sôi động của ca sĩ siêu sao Bob Dylan, những thần tượng ca nhạc trong ban The Rolling Stones, và 4 ngôi sao sáng chói lúc bấy giờ là đại ban The Beatles... đã dành một ngôi vị cao trọng cho chiếc khẩu cầm xinh xắn.
  

======================
Nguồn: Internet

TỪ "HARMONICA"

Harmonica hay khẩu cầm, có nhiều tên gọi khác nhau. Tiếng Đức là "Mundharmonika", tiếng Pháp là "Harmonica a' bouche", tiếng Italia là "Armonica a bocca" và tiếng Tây Ban Nha là "Armonica". Trong tiếng Anh, nó là "Mouth Organ", "French Harp", "Harp" và "Harmonica" là từ được sử dụng phổ biến nhất.

Theo Brad Harris, một nhà nghiên cứu về Harmonica, cho rằng từ "Harmonica" bắt nguồn từ từ "Accordion". Năm 1829, tại Vienna, Cyrill Demian được độc quyền sản xuất loại đàn "Akkordion". Nhiều người lúc bấy giờ cũng chế tạo được loại đàn này, nhưng vì đây là tên độc quyền của Demian, nên họ phải sử dụng một tên khác. Và họ đã chọn tên "Handharmonika". Do giữa các loại nhạc cụ có mối quan hệ với nhau nên khẩu cầm bắt đầu được gọi là "Mundharmonika". Trong tiếng Anh, "Akkordion" đã trở thành "Accordion" và "Harmonika" cũng trở thành "Harmonica".

======================

p/s: Theo một thông tin chưa được chắc chắn lắm của mình thì harmonica, accordion,... cũng thuộc cái nhóm nhạc cụ người ta gọi là organ , mà cái này thì mình chưa có tài liệu cụ thể để nghiên cứu, chỉ thấy được nói sơ qua trong các bài viết lẻ tẻ .

[K^2]

CÁC LOẠI HARMONICA

1. Sơ về chữ "harp"
Trước khi đến với các loại harmonica, mình xin nói tí về chữ harp. Harp là tên một loại đàn mà mấy thiên thần tí hon hay cầm theo bay bay, cụ thể lên Google thì search ra được đàn harp là cái này:

Bạn nào có hay mê Yanni thì trong dàn nhạc của ông Yanni cũng có một cây Harp .

Quay lại tiếp, thì những người chơi harmonica thường gọi ngắn gọn, thân thuộc cây kèn của mình là harp. Nhưng mà lúc này chúng ta không nên nhầm lẫn với đàn harp bên trên. Thường người ta nói thổi harp, thèm harp... thì ta có thể hiểu rằng harp này đang chỉ harmonica.

2. Cấu tạo harmonica
Người ta chia harmonica theo cấu tạo bên trong, vì thế cần biết cấu tạo harmonica. Harmonica gồm 3 phần chính (ai có thì có thể tháo ra xem, nhưng phải cẩn thận).
- Phần nắp: hai cái nắp đậy lại, giúp chúng ta dễ cầm, dễ thổi, cũng như bảo vệ, làm đẹp cho kèn.
- Lưỡi gà (Reeds): một hệ thống lưỡi gà bên trong kèn, đó là những miếng đồng nhỏ, cố định một đầu, đầu còn lại tự do. Khi ta thổi, luồng hơi sẽ làm miếng đồng rung động, phát ra âm thanh. Chiều dài, độ dày của miếng đồng sẽ quyết định âm thanh cao hay thấp, mảnh hay dày...
- Phần lõi (combos): combos là phần nằm giữa, thường bằng nhựa, gỗ hoặc kim loại tùy. Cũng quyết định âm thanh phát ra.
Theo thứ tự ngoài vào trong thì ta sẽ có Phần nắp trước, sau đó đến hệ thống lưỡi gà, rồi đến phần lõi.

Đây là lưỡi gà

3. Các loại harmonica
Hiện giờ trên thị trường có nhiều loại harmonica, nhưng gộp lại ta chia làm hai nhóm. Một nhóm gồm những kèn có các nốt lên đều, tức là ví dụ lỗ số n là nốt Đô, thì lỗ tiếp theo... sẽ lên đều từ Đô đến Đố, gọi là "khẩu cầm đồng chuyển" (gọi vậy thôi chứ thực tế nói chả ai hiểu, tí nữa giải thích sau). Loại thứ hai gọi là "khẩu cầm dị chuyển" vì các nốt không lên đều, ví dụ từ La, kế tiếp là Đô rồi quay ngược lại Si, tiếp đến lại là Mi...

Bây giờ sẽ giải thích vì sao người ta không hay gọi "đồng chuyển" và "dị chuyển". Bởi vì "đồng chuyển" thì hiện nay chỉ có một loại, đây là loại có thể thôi thăng-giáng, còn "dị chuyển" có hai loại, một loại hai hàng và loại một hàng (hàng lưỡi gà). Vì thế thực tế người ta chia harmonica làm 3 loại như sau:

a) Tremolo

Tremolo là loại kèn dễ sử dụng nhất, thích hợp cho người mới tập. Tremolo thường có ba kích thước: 16, 20, và 24 lỗ.
Tremolo có hệ thống lưỡi gà kép. Tức là một cây 24 lỗ thật sự có đến 48 lỗ, và chia làm 2 hàng, mỗi hàng 24 lỗ. Thì trong một cột như vậy, sẽ có 2 lỗ, 2 lỗ cùng một cột có cấu trúc lưỡi gà bên trong hoàn toàn giống nhau, và cùng một cao độ. Vì thế có 48 lỗ, chia làm 2 hàng 24 lỗ, tức là có 24 cột, mỗi cột thể hiện được một nốt => Có 24 nốt.
Ta có thể liên tưởng đến cây Mandoline có 8 dây nhưng mỗi cặp 2 dây lại cùng cao độ...

Các loại thường thấy dùng là Ocean Stars - Hohner, Butterfly - Đài Loan, Winner Harmonica - Suzuki (China), Suzuki của Nhật (tên gì thì quên rồi ) hoặc có các loại của Trung Quốc.

Tremolo không chơi được các nốt thăng-giáng, tuy nhiên có một số loại kèn thiết kế đặc biệt cho kĩ thuật bend và overblow dùng để uốn nốt, có thể thổi được.
Không biết có khó hiểu không nhỉ


b) Diatonic

Diatonic có hình dáng nhỏ, gọn hơn Tremolo vì nó không phải là hệ thống lưỡi gà kép, mà là lưỡi gà đơn, tức là một lưỡi gà có một nốt thôi, và một lỗ có 2 lưỡi gà, vì thế một lỗ thổi được đến 2 nốt. Diatonic có loại 10 lỗ và 12 lỗ (hiếm thấy 12 lỗ) thổi được 20 nốt hay 24 nốt.
Nhưng đặc biệt Diatonic dễ dàng bend và overblow nên thổi hơn được số nốt có sẵn.

Tremolo và Diatonic thuộc nhóm "dị chuyển", không thổi thăng-giáng linh hoạt (nói vậy vì ta có thể dùng kĩ thuật nâng cao để uốn nốt), vì thế được thiết kế theo khóa (key). Khóa C thổi những bài ở tone C hoặc Am (thông dụng), tương tự có các khóa D, E, F, G, A, Bb.

Một bộ 7 khóa

c) Chromatic

Chromatic có các loại từ 8, 10, 12, 14, 16 lỗ, thổi được thăng-giáng và thuộc nhóm "đồng chuyển".
Chromatic có thiết kế tương đối giống Diatonic và Tremolo. Tức là Chromatic có 2 hàng (giống tremolo), mỗi lỗ thổi được 2 nốt (giống diatonic). Thực sự thì bình thường, sẽ có một miếng kim loại được khoét lỗ xen kẽ 2 hàng. Tức là hàng 1 thì khoét các lỗ chẵn (2, 4, 6, 8...) thì hàng 2 khoét lỗ lẻ (1, 3, 5, 7...). Và luồng hơi của ta trước khi vào kèn sẽ qua miếng kim loại này. Và miếng kim loại này có thể tịnh tiến qua lại nhờ 1 một cần đẩy.

Ví dụ, cây Chromatic có 2 hàng, mỗi hàng 16 lỗ. Ta xét hàng 1, bình thường thì lỗ lẻ bị miếng kim loại bịt lại, ta chỉ thổi được lỗ chẵn, hàng 2 thì thổi được lỗ lẻ, bị bịt lỗ chẵn. Khi muống thổi thăng lên, ta đẩy cần, miếng lọc tịnh tiến qua, bịt các lỗ chẵn ở hàng 1 lại, mở các lỗ chẵn ở hàng 2 ra. Khi đó hơi ta vô lỗ chẵn của hàng 2 thay vì hàng 1 như ban đầu. Thì các lỗ chẵn ở hàng 2 sẽ thiết kế là những nốt thăng lên, vậy ta thổi được nốt thăng.

Để dễ hiểu hơn, mình vẽ ra cho các bạn thấy, ô tô đen là bị bịt lại. Ô trắng là không bị bịt. Ô vàng là nơi luồng hơi ta đi vào.

Về giá cả thì cũng xếp theo thứ tự trên: Tremolo rẻ nhất (TQ: 35k - 40k, Loại xịn: từ 120k trở lên), Diatonic đắt hơn (khoảng từ 150k trở lên) và Chromatic thì đắt nhất (từ 1 triệu trở lên).

Để dễ hình dung hơn về các loại kèn kể trên, khuyên mọi người nên kiếm một cây thực tế mà ngó, có 2 cách:
- Tìm một người quen có mà mượn nghiên cứu
- Chai mặt vô 1 tiệm nhạc cụ giả vờ mượn xem rồi không mua, bước ra

[K^2]

chà, về tư vấn các loại kèn thì lâu rồi anh không mua nên không rõ lắm, tạm thời mới chơi thì sẽ mua loại kèn tremolo 24 holes, hiện giờ có các tầm giá sau cho các bạn "nhắm trước" túi tiền của mình
1. Loại Trung Quốc vô danh: Loại kèn này có ưu điểm là phần combos (phần nhựa bên giữa kèn, nôm na là khung xương của kèn) xanh đỏ tím vàng nhiều màu rực rỡ, phần vỏ kèn kim loại bằng thép... có gỉ nếu để lâu ngày. Giá thì rẻ, khoảng 35k/cây, nhưng về lâu dài sẽ thấy rất chán vì những nốt ở phần cao và phần thấp hơi khó thổi.

2. Loại của hãng có tiếng nhưng làm tại Trung Quốc: loại này yên tâm, chất lượng đảm bảo hơn. Kiểu dáng đúng thiết kế của hãng nên ít khi có xanh đỏ tím vàng cho các bạn chọn lựa. Điển hình của cây này là Suzuki Winner Harmonica (giá 1 trăm 2 mươi ngàn không nhớ rõ lắm mà <150k) âm thanh nó khô, và sáng hay Butterfly (cây này của Đài Loan) thổi khá mềm, âm thanh ướt, trầm hơn.

3. Loại cao cấp hơn, thường của những hãng nổi tiếng về kèn mà điển hình ở VN hay bán là Hohner của Đức. Loại này giá phải xấp xỉ 300k trở lên, nhưng thổi thì mê ly luôn. Tiền nào của nấy mà

4. Loại siêu cao cấp, vỏ vàng, vỏ bạc này nọ... mấy loại này chắc chỉ tra ngắm trên website thôi hehe. Ít nơi bán lắm

[TheYellow]

Về các loại kèn của anh K^2 giới thiệu:
1/Mua mấy cây này cũng hên xui, hồi trước mình vớ đc 1 cây bị lỗi là 2 hàng note của nó không cùng tone nên thổi bè hay solo very đã(bằng cách kết hợp kiểu thổi 1 hàng và thổi 2 hàng). Tự dưng Bách D0609 mượn mình cây kèn chơi rồi cầm đi Mỹ luôn ko trả Tiếc
2/ Suzuki thì có dòng Study-24(Made in China) thuộc tremolo 24 Holes, giá cỡ 140k-180k(sau 1 hồi coi lại trên mạng) đc xem là dùng cho ng mới tập, âm thanh mình đã thử qua thì như lai giữa loại Harp số 1 và cây Winner Suzuki, trầm trầm cỡ như cây Ocean Star nhưng hiển nhiên không vang và ấm bằng. Combos bằng nhựa màu đỏ, riêng các note C (đô) trên cây kèn được sơn vàng(hay trắng gì đó), note chuẩn, lưỡi gà thì cảm giác là khá khỏe ()phù hợp cho mấy bạn mới tập hay thổi mạnh. Dù vậy mình thấy mới chơi thì mua Harp loại 1 chơi cho chán chê rồi từ từ lên Winner hay các cây xịn xịn tốt hơn, dù vậy nếu muốn thì bạn cũng có thể vô ngay cây Study này nếu đủ giàu
3/Ocean Star của Hohner hồi mình mua cách đây 2 năm rưỡi là 230k, cách đây 1 năm ở Tiến's Violin đã lên tới giá 450k rồi, ko bik giờ bao nhiêu hình như cây của Suzuki hét giá 500k thì phải )
4/ Miễn bàn lựng

[louisgvr]

Nói chung, Harmonica có 3 loại phổ biến:
- Diatonic (Blue, Rock, Folk....): Nhỏ gọn, âm thanh ấm chắc, dễ sử dụng kỹ thuật tay, bend, overblow...., có đủ mọi giá
- Chromatic (Classical, Concert, Jazz, Blue, Folk....): Chơi được bất cứ bản nhạc nào vì có thể chơi được thăng gián, tập hơi khó, giá đắt
- Tremolo (Tradition, folk, nhạc Á Đông): Âm thanh réo rắc, không chơi được thăng gián, cấu tạo note phức tạp, giá rẻ, bán nhiều ở VN
Ngoài ra còn các loại kèn Bass, kèn bè....
Đây là 3 loại Harmonica được nhiều người sử dụng nhất. Trong đó, hơn 90% là sử dụng Diatonic, gần 10% là Chromatic và Tremolo. Bởi vì mỗi loại chỉ được thiết kế để chơi 1 tune (tone) nên mỗi loại lại có nhiều key khác nhau. Tùy theo sở thích mà người chơi có thể chọn cho mình một key nào đó. Hầu hết người chơi đều khuyến khích chọn key C. Nhưng những người chơi chuyên nghiệp bao giờ cũng có rất nhiều loại với các key khác nhau để chơi được nhiều bài hơn và phù hợp với thể loại mà mình chơi
1. DIATONIC HARMONICA:


Diatonic là loại kèn thường gồm 10-12 lỗ (holes). Đây là loại kèn mà tôi rất thích chơi vì âm thanh ấm, chắc, phát ra âm đơn (single sound), dễ sử dụng các kỹ thuật: wahwah (hand effect), bend hoặc overblow, vibrato....
Thế nhưng, trong dòng Diatonic Harmonica lại có rất nhiều loại khác nhau về key, về cấu tạo....để thích hợp cho những thể loại nhạc nào đó. Ví dụ: Hiện nay Diatonic có: Blue Harp, Folk Harp, Cross Harp, Straight Harp, Solo Harp....
Hiện nay, diatonic 10 holes là loại được sử dụng nhiều nhất trên thế giới vì tính nhỏ gọn của nó. Thế nhưng hầu hết các diatonic được bán ở VN đều là loại Straight Harp (Standard diatonic) -chỉ thích hợp với các thể loại nhạc phương Tây (Blue, rock....) nên cấu tạo của nó thiếu mất một note La (A) ở hole 3 (nếu sử dụng key C), điều này làm khó khăn trong việc chơi các bản nhạc dạng truyền thống (traditional) nhất là đối với các thể loại nhạc Châu Á.

2. TREMOLO
Tremolo Harmonica là loại Harmonica có 2 hàng lỗ, thường gồm các loại: 16, 20 và 24 lỗ. Đây là loại được bán nhiều nhất ở Việt Nam vì giá rẻ


Đặc điểm của Tremolo Harmonica:
- Có 2 hàng lỗ
- Nếu sử dụng Harmonica key C có thể chơi những bài có tone C và Am
- Được sử dụng nhiều ở các nước Đông Á, thích hợp với những thể loại nhạc truyền thống, dân ca....
- Âm thanh réo rắc, thổi bè khá hay.
- Không chơi được thăng gián (có thể chơi được Mi# (Reb), Lab (Sol#) bằng cách sử dụng kỹ thuật bend và overblow)
2. Chromatic
Nếu bạn là người thích chơi những bản nhạc mà mình yêu thích bất kể bản nhạc đó là khóa gì và có bao nhiêu thăng gián thì Chromatic là sự lựa chọn số một của bạn. Đây là loại rất thích hợp để chơi các thể loại như Classic, Jazz và các nhạc truyền thống các nước.
Đây là sơ đồ note cấu tạo tên chromatic: http://coast2coastmusic.com/chromati...g_charts.shtml
Chromatic Harmonica tương đối khó chơi do phải sử dụng một cần bấm khi muốn chơi thăng gián. Vì vậy mà các bạn sẽ phải luyện tập rất nhiều thì mới có thể làm quen với nó. Ngoài ra, đây là loại có giá rất trên trời. Một cây chromatic mà chơi được thì cũng phải trên 50 usd.
Sau đây là vài loại Chromatic bình dân và chơi được mà pagoda giới thiệu cho các bạn.





Reply With Quote

---

đây là bài lấy từ harmonica4u....

[i0912]

Ngoài ra người ta còn phân chia harmonica thành 2 nhóm: Đồng chuyển và dị chuyển. Tremolo, Diatonic dị chuyển, Chromatic là đồng chuyển. Tại sao vậy ? Là bởi vì cấu tạo thứ tự các note của nó. Các bạn thử tìm hiểu xem . Bên cạnh đó, nhiều bạn sẽ thắc mắc tại sao kèn (trừ Chro) lại thiếu note, từ đó dẫn tới những kỹ thuật bend/overblow phức tạp. Câu trả lời nằm ở tone của từng cây kèn, nếu bạn biết về nhạc lý thì hãy tham khảo phần giai âm. Nếu không biết thì mình sẽ giải thích sau.

[TheYellow]

đọc sheet ko đc thì lấy cây bút ra ghi tên note phía trên khung nhạc mà thồi theo, nếu cũng không thể nhìn ra đó là note gì thì nhờ bé nào dễ thương trong clb chỉ dạy lại cái đó cho mình
Đồng chuyển(Diatonic, Chromatic) nghĩa là thứ tự note của nó đi đều từ đầu kèn đến cuối kèn, còn dị chuyển(Tremolo) nghĩa là ở mỗi octave(quãng 8), thứ tự sắp xếp các note nó không như nhau, chẳng hạn cây tremolo 24holes (Sol Re Do Fa Mi La Sol Si) (Do Re Mi FA Sol La Do Si) (Mi Re Sol Fa Do La Mi)

[K^2]

(24-09-2010 09:56 PM)TheYellow Wrote:  Đồng chuyển(Diatonic, Chromatic) nghĩa là thứ tự note của nó đi đều từ đầu kèn đến cuối kèn, còn dị chuyển(Tremolo) nghĩa là ở mỗi octave(quãng 8), thứ tự sắp xếp các note nó không như nhau, chẳng hạn cây tremolo 24holes (Sol Re Do Fa Mi La Sol Si) (Do Re Mi FA Sol La Do Si) (Mi Re Sol Fa Do La Mi)

Diatonic là dị chuyển mà em

[i0912]

Đính chính lại rồi, Dia là dị chuyển, việc dư note của nó cũng đã phần nào giải thích rồi

[K^2]

Giờ xem lại bài viết của mình lúc trước có nói một vấn đề khá mập mờ về "dị chuyển" (diatonic) và "đồng chuyển" (chromatic). Nay có thêm kiến thức về nhạc lý nên đính chính lại cho rõ ràng .

Trong nhạc lý thì diatonic được dịch là "dị chuyển", Chromatic là "đồng chuyển" đã được nói tới; nhưng trước đây đã hiểu lầm.

Diatonic scale là 1 octave (quãng 8) gồm 7 nốt trong đó kết hợp 5 whole steps (nguyên cung) và 2 half step (nửa cung).
Do đó, có 2 dạng mà chúng ta thấy của Diatonic Scale
- Major scale (ví dụ Đô trưởng): C - D - E - F - G - A - B - C (2 - 2 - 1 - 2 - 2 - 2 - 1)
- Natural Minor scale (ví dụ La thứ tự nhiên): A - B - C - D - E - F - G - A (2 - 1 - 2 - 2 - 1 - 2 - 2)
Vậy chữ "dị chuyển" ở đây hiểu rằng là sự di chuyển từ nốt bậc này sang nốt bậc kia theo một mẫu kết hợp của các nguyên cung và nửa cung định trước, không phải toàn nguyên cung hay toàn nửa cung.

Chromatic scale là 1 scale gồm 12 bậc, mỗi bậc cách nhau đúng nửa cung.
vd: C - C# - D - D# - E - F - F# - G - G# - A - A# - B - C
và chữ "đồng chuyển" ở đây tương tự, được hiểu theo nghĩa các bậc di chuyển tiếp theo cách nhau đồng đều là nửa cung.

Vậy cuối cùng, mọi người thấy tremolo và diatonic là 2 loại kèn được thiết kế dựa trên diatonic scale; nên nó thuộc nhóm dị chuyển. Còn Tremolo có cần gạt thăng giáng, có thể chơi được hết 12 nửa cung trong 1 quãng 8; vậy nó là đồng chuyển.
Tên kèn được đặt theo đặc điểm thiết kế của kèn theo scale tương ứng.